เบื่ออาหารเกิดจากอะไร แบบไหนรอได้ แบบไหนควรไปพบแพทย์

“กินไม่ลง” “เห็นข้าวแล้วไม่อยากกิน” เป็นอาการที่คนรอบตัวมักมองว่าเป็นเรื่องเล็ก แต่สำหรับคนที่พยายามเพิ่มน้ำหนัก มันคืออุปสรรคอันดับหนึ่งเลยก็ว่าได้ เพราะไม่ว่าจะวางแผนมื้ออาหารไว้ดีแค่ไหน ถ้ากินไม่ลงตั้งแต่คำแรกก็จบตั้งแต่ต้น บทความนี้แยกสาเหตุออกเป็นสองกลุ่ม คือกลุ่มที่ปรับเองได้ กับกลุ่มที่ต้องให้แพทย์ตรวจ

เบื่ออาหารคืออะไรกันแน่

ความอยากอาหารถูกควบคุมด้วยระบบที่ซับซ้อนกว่าที่คิด มีทั้งฮอร์โมนจากกระเพาะอย่างเกรลินที่กระตุ้นความหิว ฮอร์โมนจากลำไส้ที่ส่งสัญญาณอิ่ม สัญญาณจากระดับน้ำตาลในเลือด และการตัดสินใจของสมองส่วนที่เกี่ยวกับอารมณ์ เมื่อส่วนใดส่วนหนึ่งถูกรบกวน ความอยากอาหารก็ลดลงได้ทั้งที่ร่างกายยังต้องการพลังงานอยู่

จุดสำคัญคือ เบื่ออาหารเป็น “อาการ” ไม่ใช่ “โรค” การแก้จึงต้องย้อนไปหาว่าอะไรเป็นตัวรบกวน ไม่ใช่พยายามฝืนกินให้มากขึ้นอย่างเดียว

กลุ่มที่ 1 สาเหตุจากการใช้ชีวิต ที่ปรับเองได้

1. นอนไม่พอหรือนอนไม่เป็นเวลา

การอดนอนรบกวนฮอร์โมนที่ควบคุมความหิวและความอิ่มโดยตรง คนที่นอนดึกและตื่นสาย มักข้ามมื้อเช้าไปโดยอัตโนมัติ แล้วความหิวจะเลื่อนไปอยู่ช่วงดึกแทน ผลคือจำนวนมื้อในหนึ่งวันหายไปหนึ่งมื้อโดยไม่รู้ตัว ซึ่งเป็นเรื่องใหญ่มากสำหรับคนที่ต้องการเพิ่มน้ำหนัก

2. ความเครียดเรื้อรัง

ความเครียดมีผลกับความอยากอาหารได้สองทางตรงข้ามกัน บางคนกินมากขึ้น บางคนกินไม่ลงเลย ทั้งสองแบบเป็นการตอบสนองปกติของร่างกาย ถ้าคุณเป็นแบบหลังและอาการสัมพันธ์กับช่วงที่งานหนักหรือมีเรื่องกังวล นั่นคือเบาะแสที่ชัดเจน

3. รูปแบบมื้ออาหารที่รบกวนความหิว

หลายคนเบื่ออาหารเพราะจังหวะการกิน ไม่ใช่เพราะร่างกายผิดปกติ ตัวอย่างที่พบบ่อยคือ ดื่มน้ำหวานหรือกาแฟใส่นมระหว่างวันจนอิ่มเทียม กินของว่างใกล้มื้อหลักเกินไป หรือกินมื้อใหญ่มากหนึ่งมื้อจนมื้อถัดไปไม่หิว

4. ยาบางกลุ่ม

ยาที่ใช้กันทั่วไปหลายกลุ่มมีผลข้างเคียงเป็นความอยากอาหารลดลง เช่น ยาปฏิชีวนะบางชนิด ยาแก้ปวดกลุ่มหนึ่ง ยาที่ใช้ในโรคทางจิตเวชบางตัว และยาที่ใช้รักษาสมาธิสั้น ถ้าอาการเบื่ออาหารเริ่มขึ้นหลังเริ่มยาใหม่หรือปรับขนาดยา ให้แจ้งแพทย์หรือเภสัชกร

กลุ่มที่ 2 สัญญาณที่ต้องให้แพทย์ตรวจ

ข้อต่อไปนี้ไม่ใช่เรื่องที่ปรับพฤติกรรมแล้วหาย และไม่ใช่เรื่องที่อาหารเสริมช่วยได้ ถ้าเข้าข่ายข้อใดข้อหนึ่ง ควรไปพบแพทย์เพื่อหาสาเหตุ

• เบื่ออาหารต่อเนื่องเกินสองสัปดาห์โดยไม่มีท่าทีดีขึ้น
• น้ำหนักลดลงเองโดยไม่ได้ตั้งใจ โดยเฉพาะถ้าลดเกิน 5% ของน้ำหนักตัวภายในหกเดือน
• มีอาการร่วม เช่น กลืนลำบาก เจ็บเวลากลืน ปวดท้องเรื้อรัง อาเจียน หรือถ่ายผิดปกติ
• มีไข้เรื้อรัง เหงื่อออกตอนกลางคืน หรืออ่อนเพลียผิดปกติ
• รู้สึกเศร้า หมดความสนใจในสิ่งที่เคยชอบ ร่วมกับกินไม่ลง
• ผู้สูงอายุที่เบื่ออาหารร่วมกับน้ำหนักลด ควรได้รับการตรวจเสมอ ไม่ควรเหมาว่าเป็นเรื่องของวัย

การไปพบแพทย์ในกรณีเหล่านี้ไม่ใช่การตื่นตูม ภาวะหลายอย่างที่ทำให้เบื่ออาหารรักษาได้ดีมากเมื่อเจอเร็ว และอาการเบื่ออาหารมักเป็นสัญญาณแรกที่ปรากฏ

สิ่งที่ทำได้ระหว่างรอ ถ้าไม่เข้าข่ายกลุ่มที่ 2

1. 1จดสิ่งที่กินจริงสามวัน รวมเครื่องดื่มทุกแก้ว จะเห็นทันทีว่าอิ่มเทียมจากอะไร
2. 2เปลี่ยนจากมื้อใหญ่สามมื้อ เป็นมื้อเล็กห้าถึงหกมื้อ คนที่กินไม่ลงมักทำแบบนี้ได้ง่ายกว่า
3. 3เลือกอาหารที่ให้พลังงานสูงต่อคำ เช่น ไข่ ถั่ว นม โยเกิร์ต อะโวคาโด แทนอาหารที่กินแล้วอิ่มเร็วแต่พลังงานต่ำ
4. 4ไม่ดื่มน้ำปริมาณมากก่อนมื้ออาหารประมาณ 30 นาที เพราะทำให้อิ่มก่อนเริ่มกิน
5. 5จัดเวลานอนให้คงที่ ข้อนี้ให้ผลช้ากว่าข้ออื่นแต่เป็นข้อที่เปลี่ยนรากของปัญหา

ทีมงานให้ข้อมูลตามฉลากและดูแลเรื่องการสั่งซื้อได้ค่ะ แต่ไม่ใช่บุคลากรทางการแพทย์ จึงให้คำวินิจฉัยไม่ได้ หากมีโรคประจำตัว รับประทานยาประจำ ตั้งครรภ์ หรือให้นมบุตร แนะนำให้ปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนค่ะ